یلدا از دریچه علم نجوم
شب یلدا یا چله به زمان بین غروب آفتاب آخرین روز پاییز تا طلوع آفتاب نخستین روز زمستان گفته میشود، این شب از دیرباز در آئین ایران باستان با رسم و رسومی خاصی جشن گرفته میشود.
یلدا به دلیل وضعیت خورشید در آسمان ایجاد میشود؛ جایی که خورشید در حرکت سالیانه خود در اول زمستان در نقطه انقلاب زمستانی قرار میگیرد و از این زمان، هر روز با کاهش ارتفاع خورشید در آسمان، از جنوب شرقی طلوع و در جنوب غربی غروب میکند.
ساعت ۱۷:۰۱ روز شنبه - ۳۰ آذرماه- لحظه غروب خورشید در اصفهان است و با توجه به اینکه طلوع خورشید در بامداد روز یکشنبه اول دی، ۷:۰۲ است، طول امشب حدود ۱۴ ساعت است که طولانیترین شب سال محسوب میشود.
یک مدرس و پژوهشگر نجوم در خصوص دلیل نجومی شب یلدا به ایسنا گفت: خورشید در چهار نقطه در سال در موقعیتهایی قرار می گیرد که تعیین کننده وضعیت فصلها خواهد بود. نخستین نقطه لحظه تحویل سال است که خورشید در نقطه اعتدال بهاری قرار میگیرد. از این تاریخ تا ۳۱ خرداد، رفته رفته ارتفاع خورشید در آسمان افزایش یافته و در آخرین روز خرداد در نقطه انقلاب تابستانی یعنی در بالاترین ارتفاع خود در آسمان جای میگیرد.
عمران مرادی ادامه داد: از این تاریخ به بعد، ارتفاع خورشید به تدریج کاسته میشود و در روز اول مهرماه در نقطه اعتدال پاییزی قرار میگیرد تا شب یلدا که انقلاب زمستانی آغاز شود.
وی توضیح داد: خورشید در این زمان در جنوبیترین نقطه شرق طلوع کرده و در جنوبیترین نقطه غرب، غروب میکند و با کم شدن زاویه حرکتی خورشید در آسمان، در این زمان شاهد انقلاب زمستانی و بلندترین شب و کوتاهترین روز سال هستیم.
این مدرس و پژوهشگر نجوم تصریح کرد: این درحالی است که خورشید در تابستان از شمال شرقی طلوع و در شمال غربی غروب می کند.
مرادی با بیان اینکه در مناطقی مانند ایران که در عرض های شمالی هستند، طول روز بیشتر و شب کوتاه است، خاطرنشان کرد: در پاییز ارتفاع خورشید به تدریج کم و کمان حرکتی خورشید در آسمان کوتاه تر و فاصله غروب و طلوع کم می شود که به اصطلاح نجومی انقلاب زمستانی گفته می شود.
وی افزود: از گذشتههای دور ایرانیان در شب یلدا در منزل یکی از بزرگان فامیل دور هم جمع میشدند و با خوردن تنقلات، گفتوگوی صمیمانه و کتابخوانی و از جمله شاهنامهخوانی و تفال بر دیوان حافظ، این آیین را گرامی می داشتند.
منبع:ایسنا