دشت برخوار اصفهان با ۷۶۰ هزار واحد مسکونی بحرانی ترین منطقه فرونشست زمین است

فرونشست اصفهان مسئله ای بحرانی است که باید برای آسیب کمتر به جان و مال مردم و اماکن احداث شده در محدوده بحران اقدامات پیشگیرانه انجام شود.

به گزارش نگاه اصفهان، رضا اسلامی مدیرکل سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی اصفهان و عضو کارگروه فرونشست در حاشیه جلسه با مدیران شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت ایران منطقه اصفهان ضمن تأکید بر نگرانی مسئله فرونشست زمین در دشت برخوار که بحرانی ترین قسمت شهر محسوب می شود گفت:در حال حاضر از ۶۰۰ دشت کشور بیش از ۴۰۰ دشت تحت تاثیر فرونشست است که در این میان بحرانی ترین دشت، دشت اصفهان – برخوار است که به لحاظ وجود برخی فاکتورها این دشت بسیار خاص می باشد.

وی اضافه کرد: در این دشت بیش از یک هزار و ۶۰۰ کیلومترمربعی بیش از دو میلیون و ۵۰۰ هزار نفر در قالب ۸۶۰ هزار واحد مسکونی زندگی می کنند، سه فرودگاه، پالایشگاه، نیروگاه برق سیکل ترکیبی، ورزشگاه نقش جهان، کریدور جاده ای شمال به جنوب کشور که همگی از المان های ملی به حساب می آیند در این دشت قرار دارد، بیش از ۶ هزار بنای تاریخی که می توان به سی و سه پل، پل خواجو، میدان نقش جهان و…. در این دشت می باشند که در صورت تخریب این آثار به هیچ‌عنوان نمی توان جایگزینی برای آن بنا نهاد در حال حاضر بنا بر گفته کارشناسان پرریسکترین دشت کشور به لحاظ خطر فرونشست می باشد.

علت فرونشست دشت برخوار

اسلامی به علت فرونشست این منطقه اشاره کرد و گفت: علت این امر عموما به خاطر برداشت بیش از حد از آبخوان و عدم تغذیه آن می باشد. این آبخوان در گذشته از سه طریق تغذیه می شد یا از طریق بارش هایی که در بالادست در ارتفاعات خاصه تراش و میمه صورت می گرفت یا بوسیله تغذیه پساب های چاه های جذبی فاضلاب و اصلی ترین دلیل آن رودخانه زاینده رود که از طریق مادی ها و جوی هایی که در سطح شهر جاری بوده است تغذیه می شد.

مدیرکل سازمان زمین شناسی ادامه داد: با اجرای طرح فاضلاب و حذف چاه های جذبی این منبع قطع شده است، بارندگی ها هم در دو حوزه بالا دست چندان مساعد نبوده و زاینده رود هم از سال ۷۸ به دلیل سوء مدیریت ها جریان آن از وضعیت دائمی به موقتی تغییر پیدا کرده است، و در حال حاضر ما با تغذیه آبخوان دچار مشکل شده ایم.

اسلامی به برداشت ها از آبخوان اشاره کرد و بیان داشت: طی چندین سال اخیر این برداشت ها چند برابر شده است و گواه آن وجود بیش از ۲۷ هزار و ۵۰۰ حلقه چاه مجاز و غیر مجاز در این دشت است که فقط ۳ هزار و ۶۰۰ حلقه در شهر اصفهان است که بخشی از آن سهم شهرداری ها برای آبیاری فضاهای سبز و شرکت های دولتی می باشد نتیجه این برداشت ها و عدم تغذیه آبخوان، تحکیم لایه های خاک می باشد که عموما این تحکیم در لایه های خاکی که از ذرات دانه ریز در حد رس که بیشترین ضخامت آبرفت را در این دشت دارد اتفاق می افتد.

راهکارهای قابل اجرا در کند کردن فرونشست

مدیرکل سازمان زمین شناسی از راهکارهای قابل اجرا و تئوری هایی که در این رابطه می توان استفاده کرد سخن گفت و افزود: اگر بخواهیم سازه ها و المان ها تحت تاثیر قرار نگیرند یا باید آنها را در هوا بسازیم که ارتباطی یا زمین نداشته باشد یا آنقدر زمین را بکنیم تا به سنگ بستر متصل کنیم که هر دوی اینها برای شرایط امروز ما غیر قابل اجرا هستند، پس راه حل اساسی این است که سرعت فرونشست را ابتدا کنترل کنیم که در ابتدا باید بین برداشت ها و تغذیه یک موازنه ایجاد کنیم به طوری که کفه تغذیه در برداشت حتی سنگین تر باشد یعنی با برقراری جریان دائمی زاینده رود و تغذیه مصنوعی آبخوان از طریق پساب های فاضلاب و همچنین عدم برداشت از چاه ها با حفظ حق و حقوق بهره برداران آرامش نسبی در آبخوان ایجاد کنیم و سرعت دیوانه وار فرونشست در آبخوان را کنترل کنیم.

اسلامی با بیان نرخ فرونشست و آمار ثبت شده گفت: بر اساس داده های حاصل از پردازش تصاویر ماهواره ای در بازه سال ۹۸ تا ۹۹ بیشنه نرخ آن در این دشت ۱۸۴ میلیمتر بوده است که به علت حساسیت های این دشت با نصب ۲۷ ایستگاه gps دو فرکانس در مناطق شمالی این دشت از اردیبهشت سال جاری قرائت ها انجام شد و تا خرداد سال آینده این پایش ها به صورت ماهانه انجام می شود. برای انجام این پایش ها باید از همکاری شرکت خطوط لوله و مخابرات ،شرکت شهرک های صنعتی، نظام مهندسی ساختمان، فولاد مبارکه، ذوب آهن و هولدینگ انتخاب که در امر ملزومات اولیه این پایش کمک کردند تقدیر و تشکر کرد.

حرکت لاک پشتی برخی مسئولان در بحران فرونشست

وی اضافه کرد: که به دلیل حساسیت موضوع فرونشست با همکاری شرکت خطوط لوله و‌ مخابرات شرکت نفت اصفهان ۵ ایستگاه gps در مسیر چهار خط لوله انتقالی از پالایشگاه تا فرودگاه طراحی و نصب گردید و در حال حاضر نیز این ایستگاه ها توسط دستگاه های gps قرائت می شود.

مدیرکل سازمان زمین شناسی در پایان تأکید کرد: در هر صورت اعدادی که در طول هفته دوره برداشت با دستگاه gps دو فرکانس بدست آمده همان داده های تصاویر ماهواره را تقریبا تایید می کنند، بیشنه نرخ ۱۸۸ میلیمتر در سال برآورد شده است با این تفاوت که دیگر مناطق بیشنه از حالت نقطه ای به صورت یک گسترده تغییر شکل یافته است و این بدان معنی است که فرونشست دیوانه وار به سمت شهر در حال پیشروی است، فرونشست همچنان می تازد و وظیفه خود را به نحو احسن انجام می دهد اما این مسولان هستند که در خصوص مبحث فرونشست حرکت لاک پشتی انجام می دهند و بسیار کند و آرام قدم بر می دارند و حتی گاهی هم قدم هایی به عقب بر می دارند و به تسریع این حرکت فرونشست کمک می کنند که می توان به بارگذاری های جدید بر روی حوزه زاینده رود و انتقال آب از این حوزه اشاره کرد.

گفتنی است، دکتر بهرام نادی عضو هیئت علمی دانشگاه و متخصص در علم ژئوتکنیک و سازه، دکتر حسین حجتی مدیر مرکز تحقیقات راه و شهرسازی از اساتید صاحب‌نام و اعضا کارگروه فرونشست نیز در این جلسه حضور داشتند و نظرات و دیدگاه های خود را ارائه نمودند.

دشت برخوار – اصفهان در قسمت هایی از شهرستان اصفهان ،برخوار ، شاهین شهر ومیمه ، حبیب آباد، نجف آباد ، اردستان ، تیران، خمینی شهر و تا مرز شهرستان نطنز و شهرستان تیران است .

سَویا رضایی