بیانیه مشترک دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان و جمعیت مردم نهاد پیام سبز به مناسبت هفته منابع طبیعی
حفاظت و بهره برداري پایدار از منابع طبیعی براي تأمین نیازهاي حیاتی کشور بایستی جزو اولویتهاي اصلی نظام جمهوري اسلامی باشد که متاسفانه...
حفاظت و بهره برداری پایدار از منابع طبیعی برای تأمین نیازهای حیاتی کشور بایستی جزو اولویتهای اصلی نظام جمهوری اسلامی باشد که متاسفانه با وجود هشدارهای متخصصان، کارشناسان و دلسوزان کشور، روند تخریب منابع طبیعی و محیط زیست همچنان ادامه دارد و شاهد این مدعا بروز سیلهای ویرانگر، آلودگی هوا بویژه در کلانشهرها، بروز طوفان های گرد و غبار، افت سطح آبهای زیرزمینی در دشتهای کشور و غیره است. دامنه و شدت دخل و تصرف در منابع طبیعی کشور چنان مینماید که اختصاص یک هفته و یک ماه برای پرداختن به پیامدهای آن کافی نیست، بلکه هر روز و هر روز باید مراقب بود تا مدیریت جامع عرصههای طبیعی با هدف دستیابی به حکمرانی مطلوب و حفاظت و توسعه پایدار محقق گردد.
دانشکده منابع طبیعی دانشگاه صنعتی اصفهان و جمعیت حمایت از منابع طبیعی و محیط زیست (پیام سبز) در راستای رسالت علمی و مسئولیت اجتماعی خود و در ادامه هشدارهای داده شده در خصوص ضرورت جبران خسارتهای وارده به منابع طبیعی و جلوگیری از تخریب این منابع حیاتی، به مناسبت هفته منابع طبیعی توجه همگان بویژه مقامات مسئول در سازمانهای تصمیمساز و اثر گذار را به موارد مهم و اثرگذار زیر خاطرنشان ساخته، خواستار رسیدگی و اقدام لازم و مؤثر از سوی سازمانهای ذیربط میباشند.
۱ـ خودکفایی در تولید کاغذ و برخی محصولات کشاورزی
با وجود اهمیت توجه به کاهش وابستگی و ضرورت تامین امنیت غذایی کشور، رویکردهای مبتنی بر خودکفایی در تولید کاغذ و برخی محصولات کشاورزی مانند برنج و شکر در شرایط کمآبی کنونی و پایین بودن سرانه جنگل در کشور منجر به تخریبهای غیرقابل بازگشت طبیعت بویژه مراتع و جنگلهای با ارزش و تخلیه منابع آبهای زیرزمینی کشور خواهد شد.
۲ـ کاشت یک میلیارد درخت
طرحهای حمایت از منابع طبیعی و محیطزیست باید بنحوی باشد که برهم زننده تعادل طبیعت نگردد. طرح موسوم به کاشت یک میلیارد درخت نیاز به ارزیابی و پژوهشی جامع دارد. در کشور خشکی مانند ایران که متوسط بارش آن یک سوم متوسط جهانی است هر اقدامی که باعث افزایش نیاز آبی شود مخاطراتی مانند فرونشست زمین را تشدید خواهد کرد. البته کاشت درخت و ترمیم جنگلهای مخروبه که نیاز به آبیاری ندارد از این قاعده مستثنی است.
۳ـ دست اندازی در طبیعت با نام آبخیزداری و آبخوانداری
روشهای کنونی و معمول در طرحهای آبخیزداری و آبخوانداری نیاز به بررسی مجدد دارند تا آنچه سدسازیهای بیرویه و نابجا بر سر رودخانهها، تالابها و دریاچهها آوردهاند تکرار نشود. آبخیزداری باید اصولی و متناسب با ویژگیهای سرزمین باشد.
۴ ـ مدیریت غیرعلمی و غیر جامع حوضههای آبخیز
روشهای بکار گرفته شده در مدیریت حوضههای آبخیز طی دهههای گذشته که بصورت غیرعلمی، غیرجامع و غیرقانونی انجام شده است موجب کاهش ورودی آبها به رودخانهها، برداشتهای غیرقانونی و غیرمجاز از رودخانهها و همچنین خشکیدن پایاب حوضههای آبخیز و تالابها شده است. نرسیدن آب به بخشهای جلگهای حوزهها که دارای خاکهای عمیق و حاصلخیز است منجر به رهاشدن اراضی و همچنین کاهش سطح منابع آب زیرزمینی شده است. این مساله پیامدهای اجتماعی زیادی داشته و موجب فقر و گرفتاری کشاورزان و کاهش تولید محصولات استراتژیک در کشور شده است.
۵ـ بحران فرونشست زمین
خشکیدن قسمتهای جلگهای رودخانهها در کنار شهرها و روستاها موجب کاهش آبهای زیرزمینی و فرونشست زمین شده است که این پدیده پیامدهای جدی در زیرساختهای شهری، آثار فرهنگی و تاریخی و افزایش مهاجرت داشته و اثرات جدی منفی بر امنیت روانی جامعه دارد. نمونه بارز این مساله فرونشست در کلان شهر اصفهان میباشد.
۶ ـ تخریب مراتع و جنگل ها
منابع طبیعی کشور بشدت تحت فشار ناشی از بهرهبرداری بیرویه و در حال نابودی است که گواه آن خشکشدن گونههای مهم مرتعی و جنگلی از جمله گون، گز، بلوط، شمشاد و گز در نقاط مختلف کشور است و عامل اصلی آن حکمرانی ضعیف و برهم خوردن تعادل اکولوژیک مانند قطع درختان، چرای مفرط و زودهنگام و بدون تناوب میباشد. مهمترین عامل تخریب مراتع شخم زدن این اراضی است که به جهت تصاحب زمین به بهانه کشت گندم دیم انجام میشود. نگاه مسئولان و تصمیمگیران به مراتع بایستی اصلاح شود. مراتع فقط تامین کننده علوفه برای دامها نیستند و منافع بسیاری دارند. اگر همین گونههای نیمهجان و نیمهزنده اطراف شهرها نباشند این شهرها قابل سکونت نخواهد بود. مراتع تضمین کننده تنوع زیستی هستند که در اثر تخریب آنها علاوه بر خسارات مشهود دیگر، طغیان آفات در محصولات کشاورزی را بهدنبال خواهد داشت. از دست دادن این ذخایر ژنتیکی بسیار خسارتبار و جبران ناپذیر است. اجرای پروژههای مربوط به توسعه نبایستی منجر به تخریب منابع طبیعی گردد. بهرهبرداریهای بیرویه در قالب استخراج معادن سطحی همچون گچ و سنگ منجر به تخریب گسترده منابع طبیعی از جمله مراتع و جنگلها شده و میشود. هنگام صدور مجوز برداشت معادن، لازم است از معدنکاران در خصوص حفظ پوشش گیاهی منطقه تضمینهای لازم اخذ گردد.
۷ ـ انتقال آب دریا به فلات مرکزی ایران
طرح عظیم انتقال آب از دریای عمان به اصفهان علاوه بر غیر اقتصادی بودن و غیر زیست محیطی بودن و عدم کفایت برای جبران کمبود آب، نیاز مبرمی به مصرف انرژی دارد که هم اکنون کشور با کمبود گاز و برق مواجه است و از طرفی این انتقال آب سبب افزایش صنایع آببر و آلودهکننده هوا در شعاع ۱۰۰ کیلومتری شهر اصفهان میگردد که فراتر از ظرفیت پالایش هوا، خاک و آب این محدوده و گنجایش جمعیت این کلان شهر است. در این زمینه لازم است ضمن جلوگیری از هر گونه توسعه صنایع آببر و آلاینده، نسبت به کاهش آلایندگی صنایع موجود مانند ذوب آهن، فولاد، نیروگاهها، پالایشگاه و کورههای آجرپزی اقدام لازم انجام شود.
۸ـ توسعه سازگار با محیطزیست
با توجه به اشباع منطقه اصفهان از مراکز صنعتی و خدماتی، توجه به ایجاد و توسعه مراکز خدماتی سازگار با محیطزیست از جمله مراکز گردشگری در عرصههای طبیعی و جاذبههای تاریخی و فرهنگی و یا صنایع با فناوریهای نوین و نیاز آبی کم و بدون آلایندگی می تواند مورد توجه قرار گیرد.
۹ ـ توجه به شیوه های معیشت سازگار با طبیعت و ایجاد اشتغال سبز
تأمین و تجهیز زیرساختهای لازم برای توسعه و ترویج معیشتهای جایگزین از جمله زنبورداری، گردشگری، تولید گیاهان دارویی و غیره میتواند باعث کاهش فشار فعالیتهای انسانی بر منابع طبیعی کشور گردد. علاوه بر این، اصلاح و احیای منابع طبیعی در حال تخریب، ظرفیت زیادی برای اشتغالزایی سبز و دانشبنیان برای دانش آموختگان منابع طبیعی و بهرهبرداران دارد. ظرفیتسازی اشتغال سبز نیازمند ایجاد زیرساخت و ارائه تسهیلات لازم و بهکارگیری افراد متخصص و جوان است.
۱۰– حقوق و قوانین منابع طبیعی و محیط زیست
حفظ و صیانت از منابع طبیعی نیازمند وجود قوانین جامع و بازدارنده است. متاسفانه با وجود تاکید قانون اساسی و قوانین جاری و اسناد بالا دستی بر حفظ منابع طبیعی و محیط زیست، زمینه سوء استفاده برای دست اندازی و تخریب منابع طبیعی وجود دارد. انتظار می رود دستگاههای اجرایی متعهد به اجرای صحیح قوانین بوده و نهادهای نظارتی به وظیفه قانونی خود نسبت به حفظ منابع طبیعی و محیط زیست عمل کنند.